Epimedium (Horny Goat Weed): popęd seksualny i erekcja, co mówią badania

Niewiele suplementów nosi tak intrygującą nazwę marketingową jak epimedium, roślina znana na całym świecie pod angielskim przydomkiem Horny Goat Weed, czyli "trawa podnieconych kóz". Według legendy chiński pasterz zauważył, że jego stado staje się szczególnie aktywne seksualnie po zjedzeniu tej rośliny, i tak narodziła się reputacja towarzysząca jej od wieków. W tradycyjnej medycynie chińskiej nazywa się ją Yin Yang Huo i stosuje do wzmacniania "yang", co we współczesnym marketingu tłumaczy się jako "zwiększenie popędu seksualnego".

Dziś epimedium sprzedawane jest w tysiącach produktów jako naturalny suplement na erekcję, popęd seksualny i "męską energię", a czasem także na zdrowie kości. Jego główny aktywny składnik, flawonoid o nazwie ikaryna, rzeczywiście hamuje enzym PDE5 w probówce – ten sam enzym, na który działają leki na erekcję, takie jak Viagra. Brzmi to obiecująco i właśnie tutaj zaczyna się problem: interesujący mechanizm w laboratorium jest bardzo daleki od dowodu, że suplement działa u człowieka. W artykule oddzielimy legendę i laboratorium od dowodów klinicznych oraz wyjaśnimy, dlaczego oceniliśmy epimedium na żółto.

Czym jest epimedium?

Epimedium (Epimedium) to rodzaj roślin kwitnących z rodziny berberysowatych, obejmujący kilkadziesiąt gatunków rosnących głównie w Azji i regionie Morza Śródziemnego. Oto, co warto o nim wiedzieć:

• Nazwa handlowa to Horny Goat Weed. To marketingowy przydomek podkreślający seksualną obietnicę, ale nie świadczy o udowodnionej skuteczności. Roślina sprzedawana jest jako suszony ekstrakt w proszku, kapsułkach lub tabletkach.
• Głównym aktywnym składnikiem jest ikaryna (icariin). To prenylowany flawonoid, uważany za główną aktywną cząsteczkę rośliny i często używany jako marker kontroli jakości produktów z epimedium.
• W organizmie ikaryna przekształca się w ikaryzyd. Po przyjęciu doustnym bakterie jelitowe przekształcają znaczną część ikaryny w związek o nazwie ikaryzyd II, któremu również przypisuje się aktywność biologiczną.
• Roślina zawiera również fitoestrogeny. Niektóre z jej flawonoidów działają słabo jak estrogen, co jest istotne zarówno dla badań nad zdrowiem kości, jak i dla ostrożności wymaganej w niektórych grupach.

Ważne jest podkreślenie: zawartość ikaryny w produktach handlowych jest bardzo zmienna i często daleka od ilości badanej w badaniach. Dwie butelki wyglądające identycznie na półce mogą zawierać zupełnie różne stężenia aktywnego składnika, a to jeszcze przed wejściem w kwestię fałszerstw, którą omówimy później.

Związek z erekcją i popędem seksualnym: mechanizm, który rozpala wyobraźnię

Aby zrozumieć, dlaczego epimedium zyskało tak silną reputację, trzeba poznać proponowany mechanizm. Cała historia koncentruje się wokół jednego enzymu o nazwie PDE5 i cząsteczki sygnałowej cGMP, a są to te same mechanizmy, na których opierają się znane leki na erekcję.

Mechanizm pierwszy: hamowanie PDE5. Kiedy mężczyzna jest podniecony seksualnie, w ścianach naczyń krwionośnych prącia uwalniana jest substancja o nazwie tlenek azotu (NO), która uruchamia kaskadę zwiększającą poziom cGMP. cGMP rozluźnia mięśnie gładkie naczyń krwionośnych, które rozszerzają się, krew napływa i następuje erekcja. Enzym PDE5 jest "wyłącznikiem", który rozkłada cGMP. Leki na erekcję, a także ikaryna, hamują ten enzym, przedłużając czas aktywności cGMP. Badania in vitro rzeczywiście wykazały, że ikaryna hamuje PDE5, a niektóre z nich stwierdziły jej stosunkowo wysoką selektywność wobec tego enzymu.

Mechanizm drugi, i tu jest haczyk: ikaryna jest znacznie słabszym inhibitorem. To punkt, który marketing często pomija. Hamowanie PDE5 przez naturalną ikarynę jest wielokrotnie słabsze niż w przypadku Viagry (sildenafilu). Badania próbujące ulepszyć cząsteczkę wykazały, że dopiero po znaczącej modyfikacji chemicznej, dodaniu grup hydroksyetylowych, możliwe było zwiększenie siły działania do poziomu zbliżonego do sildenafilu. Innymi słowy, naturalna ikaryna zawarta w suplemencie nie jest naturalną Viagrą, ale znacznie słabszą wersją, i dlatego obiecujący mechanizm laboratoryjny niekoniecznie przekłada się na znaczący efekt u człowieka.

Mechanizm trzeci: dodatkowe efekty w badaniach na zwierzętach. U szczurów ikaryna wiązała się z poprawą funkcji erekcji w modelach uszkodzenia nerwów, cukrzycy lub kastracji, a także z potencjalnym wpływem na produkcję testosteronu i komórki nerwowe w prąciu. Są to interesujące odkrycia, ale należy pamiętać, że dotyczą one zwierząt i wysokich dawek, a nie ludzi. Dystans między cukrzycowym szczurem w laboratorium a mężczyzną szukającym rozwiązania w sypialni jest ogromny.

Obecne dowody

Badanie 1: Ikaryna jako inhibitor PDE5 in vitro

Naukowa podstawa reputacji epimedium pochodzi z badań laboratoryjnych. Badania biochemiczne wykazały, że ikaryna rzeczywiście hamuje ludzki enzym PDE5, ze znaczną selektywnością wobec PDE5 w porównaniu z podobnymi enzymami. Jest to prawdziwe i ugruntowane odkrycie, i to dlatego roślina jest poważnie badana.

Ale pełna historia jest ważniejsza niż nagłówek. Te same badania wskazują, że naturalna ikaryna jest słabym inhibitorem i dopiero ulepszone syntetyczne pochodne osiągnęły siłę działania zbliżoną do sildenafilu. Oznacza to, że dowód na hamowanie PDE5 przez ikarynę nie jest dowodem na to, że suplement z epimedium poprawia erekcję u człowieka. To laboratoryjna wskazówka, bez której nie byłoby badań, ale jest daleka od dowodu klinicznego.

Badanie 2: Brak wysokiej jakości badań klinicznych na ludziach

To być może najważniejsze odkrycie i jest to odkrycie braku. Pomimo setek lat tradycyjnego stosowania i tysięcy produktów na rynku, prawie nie ma kontrolowanych, randomizowanych, podwójnie ślepych badań, które testowałyby suplement z epimedium u ludzi w leczeniu zaburzeń erekcji lub obniżonego popędu seksualnego. Przeglądy naukowe badające ten temat wielokrotnie podsumowują, że dowody u ludzi są bardzo skąpe.

Znaczenie jest proste, ale ważne: reputacja epimedium jako "naturalnej Viagry" opiera się na tradycji, badaniach in vitro i eksperymentach na zwierzętach, a nie na wysokiej jakości dowodach u ludzi. Gdy produkt obiecuje dramatyczny efekt, ale brakuje wspierających badań klinicznych, to samo w sobie jest powodem do ostrożności. Jeśli suplement działa tak dobrze, jak się twierdzi, należałoby oczekiwać badań to potwierdzających, a tych po prostu nie ma.

Badanie 3: Ikaryna a zdrowie kości – dziedzina z lepszymi dowodami

Właśnie w dziedzinie niezwiązanej z sypialnią dowody są nieco silniejsze. Przegląd opublikowany w czasopiśmie Osteoporosis International w 2018 roku zebrał efekty ikaryny na metabolizm kości i wykazał w modelach komórkowych i zwierzęcych, że stymuluje ona tworzenie kości przez osteoblasty i hamuje rozkład kości przez osteoklasty.

Ponadto badanie kliniczne przeprowadzone na kobietach po menopauzie testowało mieszankę flawonoidów pochodzących z epimedium (zawierającą ikarynę wraz z innymi fitoestrogenami) na gęstość kości. Badanie trwające około dwóch lat wykazało wkład w zapobieganie utracie masy kostnej u kobiet po menopauzie, bez niepokojącego pogrubienia błony śluzowej macicy. Jest to obiecująca dziedzina, ale również tutaj potrzebna jest ostrożność: mieszanka nie jest czystą ikaryną, działanie fitoestrogenowe wymaga ostrożności u kobiet z historią nowotworów hormonozależnych, a dowody są wciąż znacznie skromniejsze niż w przypadku ugruntowanych leków na osteoporozę.

A co z testosteronem, zmęczeniem i ogólnym zdrowiem?

Poza erekcją i kośćmi, epimedium jest czasami sprzedawane jako środek zwiększający testosteron, podnoszący energię i wspierający zdrowie serca. Ale i tutaj większość wsparcia pochodzi z badań laboratoryjnych i na zwierzętach, a nie z badań na ludziach. Niektóre badania laboratoryjne sugerują działanie przeciwzapalne i przeciwutleniające ikaryny, ale są to ogólne odkrycia, które niekoniecznie przekładają się na wymierne korzyści.

Konkluzja jest taka sama we wszystkich dziedzinach, z możliwym wyjątkiem kości: epimedium to roślina interesująca z badawczego punktu widzenia, ale obietnice marketingowe znacznie wykraczają poza to, co udowodniono u ludzi. Kto oczekuje dramatycznego "wzmocnienia seksualnego" lub "skoku testosteronu", najprawdopodobniej się rozczaruje, a w najgorszym przypadku narazi się na niepotrzebne ryzyko. Oczekiwania powinny pozostać realistyczne.

Czy warto zacząć brać epimedium?

To właśnie powód, dla którego oceniliśmy epimedium na żółto. Z jednej strony istnieje prawdziwy mechanizm i obiecująca dziedzina kości, z drugiej strony dowody na główne zastosowanie (popęd seksualny i erekcja) są bardzo skąpe, a zagrożenia bezpieczeństwa, których nie można ignorować. Oto czynniki do rozważenia:

• Wpływ na serce i ciśnienie krwi. Ze względu na działanie rozszerzające naczynia krwionośne, epimedium może obniżać ciśnienie krwi, powodować zawroty głowy, omdlenia i zaburzenia rytmu serca. Osoby z chorobami serca, niskim ciśnieniem krwi lub zaburzeniami rytmu powinny zachować szczególną ostrożność lub unikać go.
• Nie wolno łączyć z azotanami ani lekami na erekcję. To krytyczny punkt. Połączenie epimedium (lub produktu zawierającego inhibitor PDE5) z azotanami stosowanymi w chorobach serca, takimi jak nitrogliceryna, może spowodować niebezpieczny, a nawet zagrażający życiu spadek ciśnienia krwi. Nie należy go również łączyć z lekami na erekcję na receptę.
• Zwiększone ryzyko krwawienia. Epimedium może spowalniać krzepnięcie krwi, dlatego jest bardziej niebezpieczne dla osób przyjmujących leki rozrzedzające krew, takie jak aspiryna lub warfaryna, dla osób z zaburzeniami krzepnięcia oraz przed operacjami.
• Szczególnie poważny problem fałszerstw. To być może największe ryzyko. FDA wielokrotnie stwierdzała, że produkty "wzmacniające seksualnie" sprzedawane z epimedium były fałszowane niezadeklarowanymi lekami na erekcję na receptę, takimi jak sildenafil (Viagra) lub tadalafil (Cialis). Osoba myśląca, że przyjmuje łagodny suplement ziołowy, może nieświadomie połknąć dawkę leku na receptę, a jeśli dodatkowo przyjmuje azotany, skutki mogą być śmiertelne.

Poza tym wszystkim istnieją grupy, które powinny całkowicie unikać epimedium. Kobiety w ciąży lub karmiące piersią powinny unikać epimedium, podobnie jak osoby ze stanami wrażliwymi na hormony, ze względu na fitoestrogenowe działanie rośliny. Osoby przyjmujące stałe leki, zwłaszcza leki na serce, leki rozrzedzające krew lub leki na ciśnienie krwi, muszą skonsultować się z lekarzem przed zażyciem. Jak zawsze: "naturalne" nie jest synonimem "bezpieczne".

Co wynieść z badań?

1. Nie traktuj epimedium jak naturalnej Viagry. Ikaryna rzeczywiście hamuje PDE5 w probówce, ale jest znacznie słabsza i prawie nie ma dowodów u ludzi, że suplement poprawia erekcję lub popęd seksualny. Jeśli masz problemy z erekcją, skonsultuj się z lekarzem – istnieją sprawdzone i przebadane rozwiązania.
2. Nigdy nie łącz z azotanami ani lekami na erekcję. To zasada bezpieczeństwa, na której nie można iść na kompromis – połączenie może niebezpiecznie obniżyć ciśnienie krwi.
3. Zachowaj szczególną ostrożność, jeśli masz problemy z sercem, ciśnieniem krwi lub przyjmujesz leki rozrzedzające krew. W takich sytuacjach ryzyko znacznie wzrasta, a konsultacja z lekarzem jest obowiązkowa, a nie zaleceniem.
4. Jeśli mimo wszystko zdecydujesz się spróbować, kupuj tylko od marek z testami stron trzecich. Ze względu na problem fałszerstw lekami na receptę, jakość źródła jest najważniejsza. Szukaj marek, które publikują badania laboratoryjne potwierdzające zawartość ikaryny i wykluczające niezadeklarowane leki.
5. Zdrowie seksualne zaczyna się gdzie indziej. Sen, aktywność fizyczna, zdrowie naczyń krwionośnych, zarządzanie stresem i badanie poziomu testosteronu u lekarza wpływają na popęd i funkcje seksualne znacznie bardziej niż jakiekolwiek zioło.

Dla tych, którzy mimo wszystko chcą wypróbować epimedium z wiarygodnego i rozpoznawalnego źródła, można zakupić epimedium (Horny Goat Weed) na iHerb i wybrać marki publikujące niezależne badania laboratoryjne. Pamiętaj jednak: w przypadku rośliny, której reputacja wyprzedza dowody i która cierpi na realny problem fałszerstw, ostrożność jest ważniejsza niż dawka. Aby sprawdzić, które suplementy są naprawdę odpowiednie dla Twoich celów zdrowotnych, w tym równowagi hormonalnej, w zależności od wieku i stanu, możesz skorzystać z naszego osobistego testera suplementów, który ocenia każdy suplement według jakości dowodów.

Szeroka perspektywa

Epimedium to doskonały przykład przypadku ilustrującego lukę między marketingiem, tradycją a nauką. Z jednej strony mamy prawdziwy mechanizm: ikaryna hamuje ten sam enzym, na który działają leki na erekcję, a w dziedzinie zdrowia kości gromadzą się nawet obiecujące dowody. Z drugiej strony intrygująca nazwa i reputacja wyprzedzają naukę, a prawie nie ma badań na ludziach wspierających jego główne zastosowanie seksualne. Gdy dodamy do tego ryzyko dla serca, ryzyko krwawienia, a zwłaszcza problem fałszerstw lekami na receptę, otrzymujemy klasyczny profil suplementu żółtego: interesujący badawczo, ale wymagający dużej ostrożności i świadomego wyboru.

Praktyczna lekcja jest podwójna. Po pierwsze, uważaj na suplementy obiecujące dramatyczne rezultaty szybko, zwłaszcza w dziedzinie seksualnej, gdzie rynek fałszerstw kwitnie, a luka między obietnicą a dowodami jest największa. Po drugie, ważne jest, aby pamiętać, że funkcje seksualne i popęd nie opierają się na jednym cudownym zielu. Są one wypadkową zdrowia naczyń krwionośnych, równowagi hormonalnej, snu, aktywności fizycznej i stanu psychicznego, a wszystko to można poprawić sprawdzonymi metodami. I to jest właśnie perspektywa, którą tutaj prezentujemy: oceniać każdy suplement według tego, co nauka naprawdę pokazuje, kiedy jest obiecujący, a kiedy lepiej zachować ostrożność, nawet jeśli jego nazwa obiecuje góry i doliny.

Referencje:
Wang Z. et al., The effect of icariin on bone metabolism and its potential clinical application, Osteoporosis International, 2018;29(3):535-544 (DOI: 10.1007/s00198-017-4255-1)
Niu Y. et al., Deciphering the myth of icariin and synthetic derivatives in improving erectile function from a molecular biology perspective: a narrative review, Translational Andrology and Urology, 2022
FDA Recall: Endurance Boost with Horny Goat Weed adulterated with undeclared sildenafil and propoxyphenylsildenafil