Tremella: Grzyb śnieżny dla nawilżenia skóry – co mówią badania

Co kilka lat egzotyczny grzyb przeskakuje z kuchni tradycyjnej medycyny chińskiej prosto na półkę z suplementami i do przemysłu kosmetycznego. Tremella (Tremella fuciformis) jest tego doskonałym przykładem: biały, galaretowaty, półprzezroczysty grzyb, który wygląda jak kwiat lodu, a w Chinach nazywany jest „grzybem śnieżnym” lub, nieprzypadkowo, „grzybem piękna”. Od wieków przypisuje mu się wpływ na nawilżenie skóry i młodszy wygląd, a przez pokolenia Chinki jadły go jako słodką zupę, aby zachować cerę twarzy.

W ostatnich latach ta tradycja spotkała się z laboratorium i odkryto, że pod historią o pięknie kryje się prawdziwy mechanizm. Polisacharydy tremelli, te długie łańcuchy cukrowe, które tworzą jej galaretowate ciało, należą do cząsteczek najsilniej magazynujących wodę w naturze, a w badaniach kosmetycznych porównywano je bezpośrednio do zdolności wiązania wody przez kwas hialuronowy. Ale między „magazynuje wodę w probówce” a „wygładza zmarszczki po połknięciu kapsułki” jest ogromna różnica. W artykule wyjaśnimy, co tremella naprawdę robi, co pokazują dowody, gdzie są one wciąż słabe i dlaczego oceniliśmy ją na żółto.

Czym jest tremella?

Tremella to jadalny grzyb z rodziny Tremellaceae, rosnący na gnijących drzewach w regionach tropikalnych i subtropikalnych. W kuchni chińskiej i azjatyckiej jest używany jako żywność, a w przemyśle zdrowotnym i kosmetycznym sprzedawany jako suplement (proszek lub kapsułki) oraz składnik kremów i serum. Oto, co ważne, aby o nim wiedzieć:

• Głównym aktywnym składnikiem są polisacharydy. Polisacharydy tremelli (TFPS) to złożone łańcuchy cukrowe o wysokiej masie cząsteczkowej, uważane za odpowiedzialne za większość jej aktywności biologicznej.
• Magazynuje wodę z niezwykłą siłą. Źródła z branży kosmetycznej wskazują, że jej polisacharydy są w stanie związać wielokrotność swojej masy w wodzie, co czyni ją naturalnym kandydatem na zamiennik lub uzupełnienie kwasu hialuronowego w preparatach nawilżających.
• Ma działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne. W badaniach laboratoryjnych jej polisacharydy neutralizują wolne rodniki i wpływają na mediatory stanu zapalnego, co wyjaśnia zainteresowanie jej wpływem na skórę i starzenie.
• Przypisuje się jej również inne działania. W literaturze naukowej badano także działanie neuroprotekcyjne, immunologiczne, hipoglikemiczne (obniżające poziom cukru) i hipolipidemiczne (obniżające poziom lipidów we krwi), z których większość jest wciąż na wczesnym etapie badań.

Ważne jest rozróżnienie między dwoma zupełnie różnymi sposobami użycia: stosowanie miejscowe (krem lub serum nakładane na skórę) a przyjmowanie doustne (suplement do połknięcia). Większość najmocniejszych dowodów na nawilżenie skóry pochodzi właśnie ze stosowania miejscowego lub badań laboratoryjnych, podczas gdy pytanie, czy spożywanie proszku tremelli poprawia skórę, jest odrębną i mniej ugruntowaną kwestią. To rozróżnienie będzie nam towarzyszyć przez cały artykuł.

Związek z nawilżeniem skóry: mechanizm

To jest sedno historii tremelli i miejsce, w którym mechanizm rzeczywiście ma sens biologiczny. Pytanie nie brzmi, czy tremella magazynuje wodę – z pewnością tak – ale czy ta zdolność przekłada się w praktyce na bardziej nawilżoną i młodszą skórę.

Mechanizm pierwszy, fizyczne magazynowanie wody. Polisacharydy tremelli są hydrokoloidami, czyli cząsteczkami tworzącymi żel i wiążącymi duże ilości wody. Po nałożeniu na skórę mogą tworzyć cienką, przezroczystą warstwę nawilżającą, która zmniejsza przezskórną utratę wody (TEWL). To dokładnie ta sama zasada, która stoi za kwasem hialuronowym, dlatego tremella jest często przedstawiana jako „naturalny kwas hialuronowy”.

Mechanizm drugi, mniejsza cząsteczka. Niektóre polisacharydy tremelli mają stosunkowo niską masę cząsteczkową w porównaniu do niektórych łańcuchów kwasu hialuronowego, co teoretycznie może umożliwić lepszą penetrację górnych warstw skóry. To interesujące twierdzenie, ale wciąż niewystarczająco poparte wysokiej jakości badaniami na ludziach i należy je traktować jako hipotezę, a nie fakt.

Mechanizm trzeci, wpływ na własne mechanizmy nawilżające skóry. W badaniach stwierdzono, że polisacharydy tremelli mogą zwiększać ekspresję czynników związanych z nawilżeniem skóry, takich jak akwaporyna-3 (AQP3, kanał wodny w komórkach skóry) i enzym odpowiedzialny za produkcję kwasu hialuronowego (HAS2). Innymi słowy, możliwe, że tremella nie tylko dostarcza wilgoci z zewnątrz, ale także stymuluje skórę do samodzielnego utrzymywania nawilżenia. Ponadto jej działanie przeciwutleniające może chronić komórki skóry (fibroblasty) przed uszkodzeniami oksydacyjnymi, co ma znaczenie dla starzenia się skóry.

Obecne dowody

Badanie 1: Zdolność zatrzymywania wilgoci, badanie w Molecules z 2019 r.

Jednym z dowodów potwierdzających kluczową właściwość tremelli jest badanie, które analizowało zdolność zatrzymywania wilgoci przez jej polisacharydy. W 2019 roku w czasopiśmie Molecules opublikowano badanie, w którym sprawdzano, jak różne procesy suszenia wpływają na zdolność zatrzymywania wilgoci i stabilność termiczną polisacharydów z tremelli.

Wyniki potwierdziły podstawową właściwość: polisacharydy tremelli wykazały wysoką zdolność zatrzymywania wilgoci, przy czym proces liofilizacji (freeze-drying) najlepiej zachowywał tę zdolność. To badanie jest ważne, ponieważ ugruntowuje kamień węgielny wszystkich twierdzeń o nawilżaniu, ale należy zwrócić uwagę na rozróżnienie: potwierdza ono, że cząsteczka magazynuje wodę, a nie że spożycie suplementu wygładza skórę twarzy. To dwa różne twierdzenia.

Badanie 2: Nawilżenie w preparacie kosmetycznym, badania formulacyjne z 2023 r.

W dziedzinie kosmetyków tremellę badano w preparatach miejscowych. W badaniach formulacyjnych stwierdzono, że preparaty zawierające ekstrakt z tremelli zmniejszały przezskórną utratę wody (TEWL), a w jednym badaniu zmierzono spadek utraty wody o około 12%. W innych badaniach twierdzono, że niskie stężenie polisacharydów tremelli utrzymywało nawilżenie lepiej niż wyższe stężenie kwasu hialuronowego.

Są to zachęcające wyniki, ale należy je czytać ostrożnie. Są to badania nad preparatami miejscowymi, zazwyczaj małe i krótkoterminowe, niektóre powiązane z przemysłem, a nie duże, niezależne badania kliniczne. Potwierdzają one, że tremella jest rozsądnym składnikiem nawilżającym w kremie, ale nie dowodzą, że jest „lepsza” od kwasu hialuronowego na ludzkiej skórze w dłuższej perspektywie.

Badanie 3: Działanie neuroprotekcyjne, kontrolowane badanie z 2018 r.

Poza skórą, jednym z najbardziej intrygujących obszarów wokół tremelli jest jej potencjalny wpływ na mózg. W 2018 roku w Journal of Medicinal Food opublikowano małe, randomizowane, kontrolowane badanie, które analizowało skuteczność i bezpieczeństwo tremelli u osób z subiektywnymi zaburzeniami poznawczymi (poczucie pogorszenia pamięci).

Badanie wykazało poprawę w niektórych wskaźnikach pamięci w grupie przyjmującej tremellę, a także dobry profil bezpieczeństwa. Wynik ten jest zgodny z badaniami na zwierzętach, w których ekstrakt z tremelli poprawiał uczenie się i pamięć u szczurów oraz stymulował wzrost neuronów w komórkach PC12 poprzez szlak CREB i układ cholinergiczny. Jest to jednak pojedyncze, małe badanie na ludziach i potrzebne są większe, dłuższe i bardziej niezależne eksperymenty, zanim będzie można zalecić tremellę dla zdrowia mózgu. To obiecujący sygnał, a nie dowód.

A co z cukrem, lipidami we krwi i układem odpornościowym?

Poza skórą i mózgiem, polisacharydy tremelli badano w kilku kontekstach metabolicznych i immunologicznych, chociaż dowody są tam słabsze. Wczesne badania, głównie na zwierzętach, wskazywały na możliwy wpływ na obniżenie poziomu cukru we krwi i poprawę profilu lipidowego, a także na działanie modulujące układ odpornościowy. Badano również możliwy wpływ na atopowe zapalenie skóry (egzemę) u myszy, gdzie podawanie doustne wykazało lepszy wpływ niż stosowanie miejscowe na przezskórną utratę wody.

Ogólny obraz w tych obszarach jest taki sam jak w przypadku skóry: logiczne mechanizmy i obiecujące wyniki w laboratorium i na zwierzętach, ale brak dużych badań na ludziach, które przełożyłyby to na zalecenia kliniczne. To właśnie ten wzór prowadzi do oceny żółtej: prawdziwy potencjał, ale luka dowodowa, która wciąż nie została wypełniona.

Czy warto zacząć przyjmować tremellę?

To dlatego oceniliśmy tremellę na żółto. Z jednej strony mamy prawdziwy i interesujący mechanizm oraz dobry profil bezpieczeństwa, z drugiej strony istnieje duża przepaść między marketingiem („naturalny kwas hialuronowy od wewnątrz”) a rzeczywistymi dowodami na ludziach. Oto rozważania:

• Różnica między stosowaniem miejscowym a doustnym – najważniejszy punkt. Większość dowodów na nawilżenie skóry pochodzi ze stosowania miejscowego lub z laboratorium. Nie ma mocnych dowodów na to, że spożywanie proszku tremelli poprawia nawilżenie skóry twarzy w taki sam sposób, jak robi to krem z tremellą (lub kwasem hialuronowym) nałożony zewnętrznie. Jeśli celem jest nawilżenie skóry, dobry preparat miejscowy jest prawdopodobnie bezpieczniejszym zakładem niż suplement doustny.
• Marketing wyprzedza naukę. Tremella jest często reklamowana jako „chiński sekret piękna” potwierdzony naukowo. W rzeczywistości większość badań jest mała, wstępna lub przeprowadzona in vitro, a twierdzenia o „wygładzaniu zmarszczek” lub „działaniu anti-aging od wewnątrz” znacznie wykraczają poza dowody.
• Stosunkowo dobre bezpieczeństwo. Tremella jest uważana za grzyb jadalny i w większości przypadków jest dobrze tolerowana. Skutki uboczne, jeśli występują, są łagodne i zwykle związane z układem pokarmowym. Jednak brak dramatycznych ostrzeżeń nie oznacza, że jest skuteczna.
• Jakość produktu ma znaczenie. Podobnie jak w przypadku każdego suplementu grzybowego, warto wybrać produkt z wiarygodnego źródła, który określa używaną część (owocnik vs. grzybnia) i stężenie polisacharydów, najlepiej z badaniem strony trzeciej.

Są też grupy, które powinny zachować ostrożność. Osoby przyjmujące leki rozrzedzające krew powinny skonsultować się z lekarzem, ponieważ niektórym polisacharydom grzybów przypisuje się możliwy wpływ na krzepnięcie krwi. Osoby przyjmujące leki obniżające poziom cukru powinny zwrócić uwagę na możliwość efektu addytywnego. Kobiety w ciąży lub karmiące piersią oraz osoby z chorobami przewlekłymi lub przyjmujące stałe leki powinny uzyskać zgodę lekarza przed zażyciem, po prostu dlatego, że nie ma wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa w tych sytuacjach.

Co wynieść z badań?

1. Jeśli celem jest nawilżenie skóry, rozważ preparat miejscowy. Najsilniejsze dowody na tremellę dotyczą jej zdolności wiązania wody w preparacie. Krem lub serum z tremellą (lub po prostu ze sprawdzonym kwasem hialuronowym) to bardziej bezpośredni zakład niż spożywanie proszku.
2. Nie oczekuj cudu od spożycia doustnego. Spożywanie tremelli doustnie nie zostało udowodnione jako zmieniające skórę twarzy. Jeśli mimo to chcesz spróbować, traktuj to jako mały, możliwy dodatek, a nie rozwiązanie.
3. Wybierz wysokiej jakości źródło. Wybierz produkt, który określa owocnik, stężenie polisacharydów i najlepiej posiada badanie strony trzeciej. W świecie suplementów grzybowych istnieje ogromna różnorodność jakości.
4. Pamiętaj o podstawach młodej skóry. Największy wpływ na wygląd skóry ma ochrona przeciwsłoneczna (krem z filtrem), sen, dieta i unikanie palenia, a nie pojedynczy suplement grzybowy.
5. Skonsultuj się, jeśli należysz do grupy ryzyka. Osoby przyjmujące leki rozrzedzające krew lub na cukrzycę, a także kobiety w ciąży, powinny uzyskać zgodę lekarza przed zażyciem.

Dla tych, którzy chcą wypróbować tremellę z wiarygodnego źródła, można kupić tremellę na iHerb i wybrać marki, które podają stężenie polisacharydów i wyniki badań laboratoryjnych. Ale pamiętaj: w przypadku grzybów jakość źródła i dane o produkcie są najważniejsze. Aby sprawdzić, które suplementy naprawdę pasują do Twoich celów, w tym zdrowia skóry, w zależności od wieku i stanu, możesz skorzystać z naszego osobistego testera suplementów, który ocenia każdy suplement według jakości dowodów.

Szersza perspektywa

Tremella jest pięknym przykładem przepaści między mądrością tradycyjną a nowoczesną nauką. Z jednej strony tradycja chińska miała rację, identyfikując coś prawdziwego: polisacharydy grzyba śnieżnego rzeczywiście silnie magazynują wodę, w sposób przypominający kwas hialuronowy, i mają działanie przeciwutleniające oraz wczesne sygnały neuroprotekcyjne. Z drugiej strony, wizerunek „sprawdzonego sekretu piękna, który przywraca młodość” rozprzestrzenił się na długo przed tym, zanim badania na ludziach zdążyły go dogonić.

Praktyczna lekcja jest dwojaka. Po pierwsze, jeśli chodzi o nawilżenie skóry, ważne jest oddzielenie tego, co nakładasz na skórę, od tego, co połykasz: dowody na tremellę są silne głównie w preparatach miejscowych i in vitro, słabe w przypadku przyjmowania doustnego. Po drugie, nawet jeśli mechanizm jest prawdziwy, nie zastępuje on podstaw. Młodą i zdrową skórę buduje się przede wszystkim poprzez ochronę przeciwsłoneczną, sen, dietę i styl życia, a tremella może być w najlepszym razie małym, bezpiecznym dodatkiem. I to jest właśnie perspektywa, którą tutaj przyjmujemy: szanować tradycję, ale oceniać każdy suplement według tego, co nauka naprawdę pokazuje, kiedy jest obiecujący, a kiedy lepiej zachować ostrożność.

Referencje:
Differences in the Moisture Capacity and Thermal Stability of Tremella fuciformis Polysaccharides Obtained by Various Drying Processes, Molecules, 2019;24(15):2856 (DOI: 10.3390/molecules24152856)
Ban S. et al., Efficacy and Safety of Tremella fuciformis in Individuals with Subjective Cognitive Impairment: A Randomized Controlled Trial, Journal of Medicinal Food, 2018 (DOI: 10.1089/jmf.2017.4063)
Shen T. et al., Tremella fuciformis polysaccharide suppresses hydrogen peroxide-triggered injury of human skin fibroblasts via upregulation of SIRT1, Molecular Medicine Reports, 2017 (DOI: 10.3892/mmr.2017.6754)