Selenium en de schildklier: wat het onderzoek werkelijk laat zien

Er zijn mineralen die het lichaam in grammen verbruikt, zoals calcium, en er zijn er die het in zulke kleine hoeveelheden nodig heeft dat ze in miljoensten van grammen worden gemeten. Selenium behoort tot de tweede groep, maar laat u niet misleiden door de kleine hoeveelheid: zonder deze minuscule hoeveelheid kan een van de belangrijkste klieren in het lichaam, de schildklier, eenvoudigweg niet goed functioneren. Selenium is een integraal onderdeel van de enzymen die het schildklierhormoon omzetten in zijn actieve vorm, en van een van de krachtigste verdedigingsmechanismen van de cel tegen oxidatieve schade.

In de afgelopen jaren heeft selenium aan populariteit gewonnen onder mensen met schildklierproblemen, met name de auto-immuunziekte Hashimoto, nadat verschillende gerandomiseerde onderzoeken aantoonden dat het de niveaus van auto-antilichamen verlaagt. Maar zoals altijd is de belangrijke vraag niet 'doet het iets', maar 'wat doet het precies, voor wie, en tegen welke prijs'. In deze gids scheiden we de wetenschap van de beloften en komen we tot een beoordeling: geel.

Wat is selenium?

Selenium is een essentieel sporenmineraal, en dit is wat u erover moet weten:

• Essentieel mineraal: Het lichaam produceert het niet, dus het moet uit voeding komen. De rijkste natuurlijke bronnen zijn paranoten, zeevis, eieren, vlees en knoflook.
• Het is een grondstof voor speciale eiwitten: Selenium is ingebouwd in ongeveer 25 eiwitten in het lichaam, selenoproteïnen genaamd, waaronder de belangrijkste enzymen voor de schildklier en het antioxidantafweersysteem.
• De schildklier is het weefsel dat het rijkst is aan selenium in verhouding tot zijn gewicht in het hele lichaam, wat aangeeft hoe cruciaal het is voor de functie ervan.
• Het veilige bereik is smal: In tegenstelling tot vitamine C, waarvan een teveel eenvoudig wordt uitgescheiden, is het verschil tussen 'voldoende' en 'te veel' bij selenium relatief klein. Een teveel is giftig.

De link met de schildklier: een verrassend mechanisme

Om te begrijpen waarom selenium zo belangrijk is voor de schildklier, moet u twee soorten enzymen kennen die erop zijn gebouwd.

De eerste is de familie van deiodinasen. De schildklier scheidt voornamelijk een hormoon uit genaamd T4, dat relatief inactief is. Om het om te zetten in het echt actieve hormoon, T3, moet het lichaam er een jodiumatoom van 'afpellen', en dat is precies de taak van de deiodinasen, die elk zijn opgebouwd rond een seleniumatoom. Zonder selenium wordt de omzetting van T4 naar T3 verstoord, zelfs als de klier zelf goed werkt.

De tweede is glutathionperoxidase, een van de belangrijkste antioxidanten in de cel. Het productieproces van schildklierhormoon komt van nature waterstofperoxide vrij, een oxiderende stof die de cellen van de klier kan beschadigen. Glutathionperoxidase, ook een selenoproteïne, neutraliseert dit overschot. Zonder voldoende selenium hoopt waterstofperoxide zich op, beschadigt het schildklierweefsel en kan het ontstekingen en een auto-immuunreactie voeden.

Dit is precies de theorie die verklaart waarom selenium kan helpen bij Hashimoto: het voorziet de klier van zijn antioxidantafweermechanisme en kan de oxidatieve schade verminderen die de auto-immuunaanval aanwakkert.

Het huidige bewijs

Onderzoek 1: Gärtner 2002, daling van TPO-antilichamen

Het onderzoek dat het hele veld opende, werd in 2002 gepubliceerd in het tijdschrift Journal of Clinical Endocrinology and Metabolism, door de groep van Roland Gärtner in München. 70 patiënten met auto-immuun thyreoïditis kregen 200 mcg selenium (in de vorm van seleniet) per dag of een placebo, gedurende 3 maanden.

Het resultaat: in de seleniumgroep daalde het niveau van antilichamen tegen thyroïdperoxidase (TPOAb), de belangrijkste marker van Hashimoto, met gemiddeld ongeveer 36%, vergeleken met een verwaarloosbare daling in de placebogroep. In de subgroep met bijzonder hoge antilichaamniveaus (boven 1200 eenheden) bereikte de daling ongeveer 40%. Bij sommige patiënten keerden de antilichamen zelfs terug naar het normale bereik en verbeterde het echografische patroon van de klier.

Onderzoek 2: Meta-analyse van Toulis 2010

Om te controleren of het resultaat consistent was, verzamelde een team onder leiding van Kostas Toulis de tot dan toe uitgevoerde gerandomiseerde onderzoeken. De meta-analyse, gepubliceerd in het tijdschrift Thyroid in 2010, omvatte vier onderzoeken bij patiënten met Hashimoto.

De bevinding: seleniumsuppletie gedurende 3 maanden verlaagde de TPO-antilichaamniveaus significant. Een latere meta-analyse (Wichman 2016) vond ook een daling van antilichamen op de lange termijn, waaronder een daling van thyroglobuline-antilichamen (TgAb) na 12 maanden. De voorzichtige conclusie van de auteurs was dat selenium kan worden gebruikt als aanvullende behandeling bij de standaardbehandeling, en niet als vervanging ervan.

Onderzoek 3: Review van Winther en meta-analyse van Wichman 2016

Een latere meta-analyse in het tijdschrift Thyroid uit 2016, van de groep van Kristian Winther en Laszlo Hegedüs, bevestigde opnieuw: seleniumsuppletie verlaagt de niveaus van auto-antilichamen significant bij Hashimoto-patiënten. Maar dezelfde onderzoeksgroep benadrukte ook de belangrijkste kanttekening: er is nog geen sterk bewijs dat de daling van antilichamen zich vertaalt in een echte klinische verbetering, dat wil zeggen minder behoefte aan medicatie, een betere kwaliteit van leven of het voorkomen van ziekteprogressie. Het antilichaam daalt, maar het is niet zeker dat de patiënt zich daardoor beter voelt of beter leeft.

Hoe zit het met het immuunsysteem en andere functies?

Naast de schildklier heeft selenium een gevestigde rol in het immuunsysteem en de algemene antioxidantafweer. Een tekort aan selenium wordt in verband gebracht met een verminderde immuunfunctie en een lagere weerstand tegen infecties, en het corrigeren van het tekort verbetert de immuunrespons. Selenoproteïnen beschermen cellen ook tegen oxidatieve stress, een van de processen die cellulaire veroudering versnellen.

Het is belangrijk om te verduidelijken: het meeste van dit voordeel is relevant voor mensen met een tekort aan selenium. In landen met seleniumrijke grond krijgen de meeste mensen voldoende binnen via hun voeding, en het toevoegen van een supplement geeft niet noodzakelijk een voordeel. Selenium is een klassiek voorbeeld van een mineraal waarbij 'meer' niet 'beter' is, maar alleen 'voldoende' het beste is.

Moet u beginnen met het nemen van selenium?

Hier komt de gele beoordeling in beeld. Selenium is niet groen (sterk en consistent bewijs voor klinisch voordeel) en niet rood (geen basis), het zit precies in het midden. Hier is de kritische kant:

• Een daling van antilichamen is niet noodzakelijk een klinische verbetering: De onderzoeken tonen een daling van TPOAb, maar hebben niet bewezen dat dit de ziekte vertraagt, de behoefte aan medicatie vermindert of symptomen verbetert. Dit is de belangrijkste kanttekening.
• Het is geen vervanging voor medicatie: Wie gediagnosticeerd is met een traag werkende schildklier heeft synthetisch schildklierhormoon nodig (bijv. Eltroxin). Selenium is hooguit een aanvullend supplement en nooit in plaats van een medische diagnose of medicatie.
• Een teveel is giftig: Chronische inname boven ongeveer 400 mcg per dag kan selenose veroorzaken: haaruitval, broze nagels, knoflookgeur uit de mond, metaalsmaak, misselijkheid en in ernstige gevallen zenuwschade.
• Metabool risico bij overmaat: Sommige onderzoeken hebben een hoge seleniuminname bij mensen die al een normaal niveau hadden, in verband gebracht met een verhoogd risico op diabetes type 2. Nog een reden om niet te overdrijven.
• Voeding alleen kan voldoende zijn: Eén tot twee paranoten per dag voorzien in de volledige dagelijkse behoefte aan selenium, soms zelfs te veel, en daarom hebben velen helemaal geen supplement nodig.

Als u gezond bent en een gevarieerd dieet eet, krijgt u waarschijnlijk voldoende selenium binnen. Als u gediagnosticeerd bent met Hashimoto, is het logisch om een supplement te overwegen, maar alleen onder begeleiding van een arts en na een bloedtest.

Wat kunt u wel meenemen uit het onderzoek?

1. Allereerst een medisch onderzoek: Als u een schildklierprobleem vermoedt, ga dan naar een arts en vraag om een TSH-test (en indien nodig vrij T4 en TPO-antilichamen). Een juiste diagnose gaat vóór elk supplement.
2. Dosering: 100-200 mcg per dag. Dit is het bereik dat in onderzoeken is getest. Ga niet boven de grens van 400 mcg per dag uit alle bronnen samen (supplement en voeding), want vanaf daar begint het risico op toxiciteit.
3. Overweeg selenium uit voeding te halen: Eén tot twee paranoten per dag, zeevis en eieren leveren selenium op een natuurlijke en veilige manier. Voor wie de voorkeur geeft aan een precies supplement, is selenium te koop bij iHerb.
4. Kies een beschikbare vorm: De meest voorkomende vormen zijn selenomethionine en natriumseleniet. Beide zijn onderzocht en selenomethionine wordt goed opgenomen.
5. Onthoud dat selenium een aanvullende behandeling is: Als u schildkliermedicatie gebruikt, stop er dan niet mee en verander de dosering niet op eigen houtje vanwege een seleniumsupplement. Raadpleeg uw behandelend arts.

Weet u niet zeker of selenium geschikt voor u is? U kunt onze persoonlijke supplementenkiezer gebruiken en een aanbeveling op maat krijgen op basis van leeftijd, geslacht en doelen.

Het bredere perspectief

Selenium is een uitstekend voorbeeld van een echt 'geel' supplement: het heeft een essentiële en bewezen biologische rol in de schildklier, er zijn gerandomiseerde onderzoeken en meta-analyses die een echt effect op antilichamen aantonen, maar de sprong van een laboratoriummeting naar klinische verbetering is nog niet bewezen, en het veilige bereik is smal. Het is geen wondermiddel en geen oplichterij, het is een essentieel mineraal waarvan de grenzen gerespecteerd moeten worden.

De grote les is dat mineraalsupplementen het beste werken wanneer ze een tekort corrigeren, en niet wanneer ze worden gestapeld op een lichaam dat al in balans is. Een juiste diagnose, een bloedtest en een gevarieerd dieet doen veel meer voor uw schildklier dan welke capsule dan ook die op basis van een advertentie is gekocht. Selenium is een weloverwogen hulpmiddel in bepaalde situaties, en geen wondermiddel. En als u het toch neemt, is de belangrijkste regel eenvoudig: voldoende, maar niet te veel.

Referenties:
Toulis KA, Anastasilakis AD, Tzellos TG, Goulis DG, Kouvelas D. Selenium supplementation in the treatment of Hashimoto's thyroiditis: a systematic review and a meta-analysis. Thyroid. 2010;20(10):1163-1173.
Gärtner R, Gasnier BC, Dietrich JW, Krebs B, Angstwurm MW. Selenium supplementation in patients with autoimmune thyroiditis decreases thyroid peroxidase antibodies concentrations. J Clin Endocrinol Metab. 2002;87(4):1687-1691.
Wichman J, Winther KH, Bonnema SJ, Hegedüs L. Selenium supplementation significantly reduces thyroid autoantibody levels in patients with chronic autoimmune thyroiditis: a systematic review and meta-analysis. Thyroid. 2016;26(12):1681-1692.